اكتشاف معادن

بسيارى از كانسارهاى موجود كه در پوسته زمين تشكيل شده اند به طور مستقيم قابل مشاهده نيستند و يا اينكه در محل هاى دور از چشم زمين شناسان واقع شده­اند. از اين جهت به منظور پيدا كردن ماده معدنى و اثبات وجود آن و ارزيابى ا قتصادى بودن استخراج كانسارها فعاليت هايى بايد صورت گيرد كه به آن عمليات پى جویى و اكتشاف می‌گويند. پى جويى در وا قع اقداماتى است كه موجب يافتن كانسار و تعيين موقعيت و وضعيت عمومى آن مى شود. اما اكتشاف فعاليت هایى را شامل مى شود كه سبب بررسى و شناسا یی دقيق كانسار، مطالعه ساختمان داخلى آن و بالاخره تعيين شكل، ابعاد و ذخيره كانسار مى گردد.

اطلاعاتى كه از اين طريق تهيه مى شود بايد به قدرى روشن و كامل باشد كه طراحان معدن بتوانند حتى بدون آنكه لازم باشد در منطقه حضور يابند، طرح استخراج معدن را تهيه كنند.

در مرحله پى جویى مواد معدنى استفاده از دانش زمين شناسى در اولويت است. زمين شناسى علمى است كه درباره شكل داخلى و خارجى زمين و مواد متشكله آن، سن زمين، تحولاتى كه در درون و بيرون زمين صورت مى گيرد و علل و چگونگى آنها بحث مى كند. لذا در كشورهایى كه تمام مناطق آن از نظر زمين شناسى بخوبى مورد مطالعه قرار گرفته

باشند، زمين شناسان نواحى محتمل براى جستجوى كانسارها را مى شناسند و موقعيت آنها را روى نقشه هاى زمين شناسى مشخص كرده اند. عكس هاى هوا یی و اطلاعات ماهواره­اىدر طى سالهاى اخير در تصحيح و تكميل نقشه‌هاى مذكور كمک فراوانى كرده است.

هنگام پيدا كردن كانسارهاى جديد از يک رشته معيارها و نشانه ها براى رديابى و جستجوى محلهاى احتمالى ذخيره مواد معدنى مفيد استفاده مى شود. نحوه تشكيل كاني ها راهنماى خوبى براى تعيين مناطق مورد جستجو است، مثلاً اگر منشا كانسار مانند نفت و زغال سنگ، رسوبى باشد بايستى آنها را در ميان طبقات رسوبى كاوش كرد؛ يا چنانچه هدف پى جویى كانسار كروميت باشد مى بايد آن را در سنگ هاى آذرين رديابى كرد. بنابراين اولين قدم در پى جویى، تعيين مناطقى است كه امكان پيدا كردن كانسار در آنها وجود دارد. اقدام بعدى يافتن آثار و علایمى است كه ما را به وجود كانسار هدايت كند.

در اين ارتباط علاوه بر بررسي هاى زمين شناسى كه شرح آن قبلاً داده شده معيارهاى مختلف ديگرى نيز مورد استفاده قرار مى گيرد كه از ذكر آنها در اينجا خوددارى مى شود. در بازديدها یی كه جويندگان معدن در روى زمين انجام مى دهند گاهى به علايم و نشانه‌هايى برخورد مى كنند كه از وجود احتمالى كانسار در محل خبر مى دهد. اين نشانه ها

راهنماى خوبى براى پى جویى مواد معدنى است كه به تعدادى از آنها اشاره مى شود:

بسيار مشاهده شده كه چوپان ها وشكارچي هاي محلي ضمن رفت و آمدهاي مكرر در منطقه، اطلاعاتي در مورد وجود سنگهاي معدني به دست مي آورند كه ممكن است داراي اهميت باشد و پس از بررسي از وجود كانسار خبر دهد. بسياري از معادن امروزه ايران نه بر اساس كاوش علمي بلكه براساس اطلاعات مردم محل كشف شده است. معمولا پيدا شدن

قطعاتي از سنگ هاي معدني در رسوبات يخچالي و واريزه كوه ها ونيز آبرفت رودخانه‌ها راهنماي مهمي در پي بردن به وجود ماده معدني است كه با مطالعه تركيب كانيشناسي سنگ و ميزان صيقلي شدن آن مي توان تركيب ماده معدني اصلي را تعيين كرد و پس از تخمين فاصله نقطه پيدا شدن تا محل اصلي، محدوده كانسار را در منطقه مشخص كرد.

هرگاه ماده معدنى به طور مستقيم در سطح زمين ديده شود، به قسمتى كه مورد مشاهده قرار مى گيرد و به صورت بيرون زدگى است رخنمون ماده معدنى می‌گويند.

رخنمون همواره دليل قطعى وجود كانسار نيست. براى اثبات وجود يک ذخيره معدنى قابل توجه مى بايد مطالعات بيشترى به عمل آيد. وجود بعضي گياهان مشخص در بعضي از مناطق نيز ممكن است ناشي از آن باشد كه خاك هاي منطقه به خاطر داشتن مواد معدني خاص، استعداد پرورش آن گياهان يا درختان را پيدا كرده اند.

تعيين ذخيره ماده معدنى و استخراج آن: براساس اطلاعات حاصل از فعاليت هاى اكتشافى مختلف و پس ازآنكه وضعيت كلى و مشخصات عمومى كانسار تعيين شد، آخرين و مهم ترين مرحله اكتشاف معدن يعنى محاسبه ذخيره انجام مى شود. تنها پس از انجام اين مرحله است كه مى توان در خصوص اقتصادى بودن و امكان استخراج آن اعلام نظركرد.

بايد به اين نكته مهم اشاره كرد كه چون محاسبه ذخيره معدنى براساس اطلاعات محدودى صورت مى گيرد لذا مقدار محاسبه شده با ذخيره حقيقى قطعاً مطابقت ندارد و به هر حال با خطا توأم است. در واقع مى توان چنين عنوان كرد كه ذخيره حقيقى ماده معدنی زمانى به دست مى آيد كه آخرين ذرات ماده معدنى استخراج شده باشند.

در پايان عمليات اكتشاف مقدماتى و ارزيابى و محاسبه ذخيره كانسار، اين برآورد صورت می‌گيرد كه آيا استخراج ماده معدنی از لحاظ اقتصادى مقرون به صرفه است يا نه، و سودبخشى توليد آن طى ساليان آينده چگونه خواهد بود. اين مطالعات بسيار جامع و دقيق است و معمولاً توسط كارشناسان بسيار مجرب و كارآزموده صورت مى گيرد، زيرا صنعت

معدن از صنايع سنگين به شمار مى رود و محتاج به سرمايه گذارى هنگفتى است. از طرفى سرمايه اى كه قسمتى از آن برای حفاری معدن هزينه شده مجددا قابل استفاده در جاى ديگرى نيست. در هر حال چنانچه بررسي‌هاى كارشناسى نشان دهد كه عمليات استخراج اقتصادى خواهد بود، مراحل بعدى شامل طراحى معدن و تأسيسات مربوطه و احداث معدن و ساختمان هاى مورد نياز ادامه می‌يابد. با آغاز عمليات استخراج استعداد بالقوه اى كه در زير زمين موجود است به يک استعداد بالفعل تبديل مى شود و با شروع فعاليت ها، كانسار به تدريج به يک معدن در حال بهره  بردارى و فعال مبدل مى گردد.